ژئوفیزیک هوایی

ژئوفیزیک هوایی یکی از فناوری‌های نوین برای انجام مطالعات اکتشافی-  زمین­شناسی است که به کمک این فناوری می‌توان به اطلاعات با ارزشی در مورد ساختارها و توده‌های پنهان زیرسطح زمین دست یافت.

هنر اصلی ژئوفیزیک هوایی در حل بسیاری از ابهامات زمین‌شناسی به‌ویژه در راستای اکتشاف مواد معدنی، نفتی و نیز تعیین ساختارها است. به این ترتیب که به کمک آن می‌توان عواملی که سبب ایجاد ساختارهای اصلی و نیز تشکیل کانه‌های معدنی شده،اما از دید زمین‌شناس و یا گروه‌های اکتشافات معدنی پنهان مانده‌اند را به‌راحتی شناسایی کرد. برای نمونه، تعیین محل و ژرفای توده‌های نفوذی مدفونی که نقش اساسی در تشکیل دگرسانیهای هیدروترمال دارند، تعیین شکستگیهای بزرگ و ژرف ناحیه‌ای که می‌توانند در تشکیل و یا جایگزینی کانسارها نقش مهمی داشته باشند،با اجرای پروژه‌های ژئوفیزیک هوایی امکان‌پذیر خواهد بود.

کاربرد فناوری ژئوفیزیک هوایی شامل اکتشاف نفت و گاز(تشخیص ساختارهای مناسب میزبان این مواد همچون تاقدیس‌ها و تله‌های نفتی)، اکتشاف کانسارهای فلزی همچون طلا، مس و آهن، تهیه نقشه زمین‌شناسی اولیه (از راه تشخیص مرزهای زمین‌شناسی و تعیین ساختارها با دقت بالا)، کمک به تهیه نقشه پهنه‌بندی خطر برای مناطق مختلف، شناسایی و اکتشاف سفره‌های زیرزمینی آب (به‌صورت غیرمستقیم به کمک داده‌های الکترومغناطیس)، اکتشاف کانسارهای با ارزش رادیواکتیو مانند اورانیم و توریم و بالاخره مطالعات زمین گرمائی و زیست محیطی اشاره کرد.

با توجه به این واقعیت که طی سالیان اخیر بیشتر ذخایر معدنی سطحی مورد اکتشاف قرار گرفته و یا شناسایی شده‌اند، در حال حاضر گرایش دست‌اندرکاران اکتشاف معدنی در دنیا به سمت نگاه به بخشهای ژرف‌تر پوسته و ذخایر بزرگ‌تر معطوف شده است. به جرأت می‌توان تنها فناوری که می‌تواند هر دو ویژگی یادشده (نفوذ به بخشهای ژرف‌تر و امکان اکتشاف ذخایر بزرگ) را به‌صورت هم‌زمان داشته باشد، ژئوفیزیک هوایی معرفی کرد.

ژئوفیزیک هوایی در ایران

سابقه ژئوفیزیک هوایی در ایران به حدود 35 تا 40 سال قبل بر می گردد.بعنوان اولین پروژه، برداشت داده های مغناطیس هوایی کل ایران با فاصله خطوط پرواز 7.5 کیلومتر طی همکاری مشترک شرکت خارجی ایروسرویس و سازمان زمین شناسی کشور بین سالهای 1355 تا 1357 به انجام رسید.دادهای مزبور اطلاعات بسیار خوبی در مورد پی سنگ ایران و نیز ساختارهای بزرگ و عمیق  ناحیه ای در پوسته قاره ای ایران در اختیار قرار می دادند که برداشت آنها به نوبه خود نقطه عطفی در مطالعات زمین شناسی تحت الارضی کشور به حساب می امد.

نمونه ای از نقشه های کنتوری تهیه شده بر اساس داده های فوق ،در شکل ذیل آورده شده است

 

 

نهایتا کلیه نقشه های کنتوری فوق الذکر (که در مقیاس 250000 :1 تهیه گردیده بودند)بصورت یکپارچه و رقومی شده تحت عنوان نقشه مغناطیس هوایی کل ایران تهیه گردید.

سال برداشت:  1353 - 1356

وسعت:  پهنه ایران بجز دشت خوزستان

معادل: 251670 کیلومتر خطی                                                                                                                 

فاصله خطوط پرواز 7500 متر

ارتفاع برداشت: 500 تا 1000 متر

مورد برداشت:  مغناطیس

شناسایی ساختارهای زمین‌شناسی

پیمانکار: شرکتAero Service

نقشه مغناطیس هوایی کل ایران

 

 

نقشه حاصل از تفسیر داده  مغناطیس هوایی کل ایران

برداشت داده های رزولوشن بالا

داده های فوق الذکر اگرچه داده های بسیار خوبی جهت مطالعات پی سنگی و ساختاری ایران بودند ولی همه اهداف مورد نیاز (که مهمترین آنها مسئله اکتشاف مواد معدنی می باشد) را به دلیل رزولوشن پایین تامین نمی کردند لذا گروه ژئوفیزیک هوایی سازمان در سال 1379 به عنوان یکی از  زیر مجموعه های مدیریت ژئومتیکس تاسیس گردید و از بدو تشکیل با  اهتمام ، انگیزه وکوشش هرچه بیشتر  پرسنل خود ، به برداشت، پردازش و تفسیر دادهها با سه هدف( برداشت داده های مغناطیس ، الکترومغناطیس و رادیومتری)با دقت بالادر نقاط مختلف کشور مشغول شد. و از آن زمان تا کنون مناطق مختلفی از کشورمان تحت پوشش این برداشتها قرار گرفته به گونه ای که کشورمان را به تنها کشوری در خاورمیانه تبدیل نموده که کلیه مراحل برداشت ، پردازش و تفسیر بصورت بومی و توسط متخصصان ایرانی انجام می پذیرد.

نمونه ای از کار انجام شده در منطقه بزمان در ذیل نمایش داده شده است